Uprawnienia na żuraw wieżowy i samojezdny (UDT): egzamin i ważność

Żuraw wieżowy to wysoki żuraw na placu budowy, a żuraw samojezdny to żuraw zabudowany na podwoziu kołowym lub gąsienicowym, pracujący na rozstawionych podporach. Oba są urządzeniami transportu bliskiego objętymi dozorem technicznym, więc żeby je obsługiwać, potrzebujesz zaświadczenia kwalifikacyjnego UDT.

Jaka kategoria uprawnień na żuraw wieżowy i samojezdny

Po zmianie przepisów w 2019 r. UDT zniósł stare symbole (IŻ, IIŻ) i wprowadził kategorie opisowe. Żurawie wieżowe i szybkomontujące oraz żurawie samojezdne to dwie pokrewne kategorie, w obu zaświadczenie jest ważne 5 lat. W ośrodkach szkoleniowych do dziś usłyszysz potoczne „IŻ" na te duże żurawie, ale przy zapisie na egzamin liczy się opis urządzenia, a nie dawny symbol.

Uwaga na różnicę: żuraw przeładunkowy HDS (montowany na samochodzie ciężarowym) to osobna kategoria, opisana w naszym tenancie jako odrębny egzamin. Żuraw wieżowy i samojezdny to inne, większe maszyny.

Jak wygląda egzamin UDT

Egzamin przeprowadza komisja UDT i składa się z części teoretycznej i praktycznej. Teoria to test wyboru, praktyka to wykonanie zadań żurawiem pod okiem egzaminatora. Nie ma ustawowego obowiązku kończenia kursu przed egzaminem, choć obsługi musisz się gdzieś nauczyć na urządzeniu. Sama teoria jest do opanowania samodzielnie.

Co sprawdza część teoretyczna

Zakres jest wspólny dla urządzeń pod dozorem, ale z naciskiem na specyfikę tych żurawi:

• Dozór techniczny: rola UDT, badania techniczne, kategorie uprawnień, obowiązki operatora i eksploatującego.
• Budowa i mechanizmy: w żurawiu wieżowym wieża, wysięgnik z wodzakiem (albo wysięgnik wychylny), przeciwwaga i mechanizmy podnoszenia, obrotu, jazdy wodzaka oraz jazdy po torze; w żurawiu samojezdnym podwozie, wysięgnik teleskopowy lub kratownicowy i podpory.
• Stateczność i udźwig: to najważniejszy obszar. Dopuszczalny udźwig maleje wraz ze wzrostem wysięgu, a operator musi umieć odczytać charakterystykę (tablicę) udźwigu oraz prawidłowo rozstawić podpory żurawia samojezdnego.
• Ładunkoznawstwo, sygnalizacja i BHP: dobór zawiesi, współpraca z hakowym i sygnały ręczne, praca przy wietrze oraz zachowanie bezpiecznej odległości od linii energetycznych.

Ile kosztuje i jak długo jest ważne

Ceny kursów i opłatę egzaminacyjną UDT ustalają ośrodki szkoleniowe i sam urząd, więc warto sprawdzić aktualne stawki bezpośrednio u organizatora i w UDT. Po zdaniu UDT wydaje zaświadczenie kwalifikacyjne ważne 5 lat, które przed upływem terminu można przedłużyć na wniosek, jeśli wykonywałeś prace zgodnie z uprawnieniem.

Jak się przygotować

Najtaniej zacząć od teorii. Przerób pytania w trybie nauki, gdzie po każdej odpowiedzi zobaczysz wyjaśnienie, sprawdź gotowość na egzaminie próbnym UDT na żurawie wieżowe i samojezdne, a całość materiału przejrzyj w bazie pytań z podziałem na zagadnienia. Najwięcej czasu poświęć stateczności i odczytowi charakterystyki udźwigu, bo to one najczęściej decydują o wyniku i o bezpieczeństwie. Zakres kategorii UDT porównasz też we wpisie Kategorie uprawnień UDT na wózki widłowe.

Podstawa prawna

• Rozporządzenie z dnia 21 maja 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1008), załącznik nr 3 (rodzaje urządzeń i okresy ważności przy obsłudze).
• Ustawa o dozorze technicznym (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1194).

Materiał ma charakter pomocniczy i nie zastępuje przepisów ani decyzji UDT.